همايش دوروزه» بزرگداشت روز سهروردي» با سخنراني حضرات آيات واعظي و فياضي و اساتيدي همچون اعواني، ديناني، يثربي، جوادي، كماليزاده، حبيبي، بستاني و متفكر آزاد، عصر روز گذشته (پنجشنبه) در زنجان خاتمه يافت.
همايش «بزرگداشت روز سهروردي» طي روزهاي ششم و هفتم مرداد ماه در تالار الغدير دانشگاه زنجان و فرهنگسراي اشراق شهر قيدار زنجان برگزار شد.
اين همايش با دبيري علمي غلامحسين ابراهيمي ديناني و در سه پانل تخصصي با موضوعاتي همچون «حكمت اشراق، فلسفه و منطق» و «حكمت اشراق، ايران» برگزار شد.
* كماليزاده: رساله «عشق سهروردي» محل تلاقي سنن ايران، اسلام و يونان است
طاهره كماليزاده، دبير اجرايي همايش بزرگداشت روز سهروردي با اشاره به رساله «عشق سهروردي» گفت: هرچند در منظومه اشراقي سهروردي تنها يك رساله به عشق اختصاص دارد، اما وي در همين رساله حق حقايق سهگانه حسن، عشق و حزن را به نيكويي ادا كرده است.
كماليزاده ادامه داد: سهروردي از مفاخر جهان فلسفه و از مشاهير ايراني است كه به شهر زنجان تعلق دارد و اين افتخاري براي شهر زنجان كه دروازه تمدن شمال غرب ايران است محسوب ميشود.
وي ضمن ارائه گزارش مختصري از همايش بزرگداشت روز سهروردي گفت: از آنجايي كه ايران اسلامي ميزبان روز جهاني فلسفه است به برگزاري چند پيشهمايش اقدام كرده و روز بزرگداشت سهروردي نيز سومين اين پيش همايشها محسوب ميشود.
دبير اجرايي همايش بزرگداشت سهروردي تاكيد كرد: اولين هدف ما در اين همايش دو روزه بزرگداشت تمام حكماي ايران زمين و رواج تفكر و خردورزي در كنار تزكيه و تهذيب نفس است.
وي در خصوص همايش بزرگداشت سهروردي تصريح كرد: امتيازي كه اين همايش به ساير همايشها دارد كه صرفاً به حضورافرادي كه تخصص فلسفه اشراقي داشتهاند، بسنده نكرده و از تمام كساني كه قادر به تدوين و ارائه عملي نظريههاي حكماي ايراني هستند دعوت كرده است كه از جمله آنها ميتوان به اساتيد رشتههاي تاريخ، هنر، ادبيات و علوم اجتماعي اشاره كرد.
* آيتالله واعظي: «شيخ اشراق» شهيد راه تشيع است
آيتالله محمدتقي واعظي، امام جمعه زنجان با اشاره به فرصت مغتنمي كه به مناسبت روز جهاني فلسفه به ايران اعطا شده است، گفت: بايد از اين فرصت به خوبي استفاده كنيم و آن را هدر ندهيم. اين كنگره بهترين فرصت براي معرفي تشيع و دفاع از حقانيت آن است.
امام جمعه زنجان با اشاره به سخني از علامه طباطبايي درباره شيخ اشراق گفت: شخصاً از علامه طباطبايي شنيدم كه شيخ اشراق سرش را در راه تشيع و دفاع از اهل بيت داده است.
آيتالله واعظي ضمن اشاره به ايام مبارك شعبانيه در تجليل از اهل بيت (ع) گفت: اهل بيت «نور واحد» هستند و بايد شيعيان در تجليل از اهل بيت بكوشند.
وي با اشاره به گفتوگوي خود با آيتالله فياضي افزود: فلسفه جزيي از تشيع است، حضرت ابراهيم غير موحد را سفيه معرفي ميكند و واقعا نيز يك مومن اصيل نميتواند عاقل نباشد.
آيتالله واعظي با اشاره به تاكيدات فراوان مقام معظم رهبري در مورد حكمت و فلسفه گفت: رهبر معظم انقلاب به شدت از حكمت دفاع ميكند و فلسفه را داراي جايگاه رفيعي در دين ميداند.
امام جمعه زنجان در پايان سخنان خود آمادگي همه جانبه شهر زنجان را براي كمك در برگزاري هر چه بهتر روز جهاني فلسفه در ايران اعلام كرد.
* متفكر آزاد: انديشه سهروردي روشنگر راه جوانان تشنه حقيقت است
محمدعلي متفكر آزاد، رئيس دانشگاه زنجان با اشاره به ميزباني اين دانشگاه از دو شهيد گمنام دفاع مقدس در سال جاري گفت: امسال در دانشگاه زنجان همايشهاي بسياري را برگزار خواهيم كرد كه يكي از آنها روز بزرگداشت سهروردي است.
متفكر آزاد افزود: در عصري كه دكانهاي بسياري براي جوانان تشنه حقيقت در غالب عرفانهاي كاذب به وجود آمده، اين همايش روند مناسبي براي آگاه كردن اين جوانان است.
رئيس دانشگاه زنجان شيخ اشراق را جزو ذخاير ايران زمين دانست و گفت: اين وظيفه ماست كه در جهت بهرهبرداري از اين ذخاير و معرفي آنان به جوانان بكوشيم.
* حبيبي: شيخ اشراق در تصحيح مغالطههاي مشائيان كوشيده است
نجفقلي حبيبي، عضو هيئت علمي دانشگاه تهران در همايش بزرگداشت روز سهروردي به ارائه سخناني با موضوع «مغالطات و كاربرد آن در فلسفه اشراقي سهروردي» پرداخت.
وي با تأكيد بر جايگاه علم منطق در آثار سهروردي گفت: مغالطهها يكي از مباحث مهم علم منطق هستند و براي موفقيت در كشف حقايق بايد آنها را آموخت.
اين استاد دانشگاه با اشاره به اعتراف سهروردي مبني بر اينكه در باب مغالطه زيادهگويي كرده است، گفت: سهروردي در حكمةالاشراق بيش از حد به موضوع مغالطه پرداخته و توجه به موضوع مغالطه در نظر او به سه صورت انجام ميگيرد.
وي با اشاره به مواردي همچون «اعتبارات عقلي»، «تركب جسم از ماده و صورت» و «مثل افلاطوني» گفت: سهروردي كوشيده است با تدوين مغالطاتي كه مشائيان يا متكلمان مرتكب شدهاند، ديدگاههاي آنها را تصحيح كند.
اين استاد دانشگاه با تأكيد بر ضرورت شناخت مغالطه از ديدگاه سهروردي گفت: توجه سهروردي به مغالطه و حل مغالطات ديگران در مجموع فلسفه اشراقي وي و نگاه او به حكمت اهميت خاصي دارد كه بايد مورد توجه قرار گيرد.
حبيبي در پايان تأكيد كرد: سهروردي معتقد به يكي بودن حقيقت است و همچنين معتقد است حكما در مسائل مهم اختلاف ندارند بنابراين خود را موظف كرده تا بنيانهاي اختلاف را تا آنجا كه ممكن است تبيين كند تا همه به وحدت برسند.
* بستاني: سهروردي آغازگر دوره جديد تاريخ فلسفي ايران است
احمد بستاني، عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم انساني به بيان سخناني با موضوع «عالم خيال و حكمت سياسي اشراقي» پرداخت.
وي با بيان اينكه مقام سهروردي در تاريخ انديشه سياسي ايران تاكنون چندان مورد توجه سهروردي پژوهان نبوده، گفت: شيخ اشراق هرگز بهخلاف مشائياني همچون فارابي به نگارش رساله مستقل در حوزه انديشه سياسي نپرداخته است.
عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم انساني با بيان اينكه تاريخ فلسفه سياسي در ايران با فارابي آغاز ميشود گفت: سهروردي در حوزه انديشه سياسي نيز با نقادي نظام فلسفه سياسي فارابي طرحي نو در حكمت سياسي در انداخت و ميتوان گفت: با سهروردي دورهاي جديد در تاريخ فلسفه سياسي ايران گشوده ميشود.
وي افزود: سهروردي براي نخستين بار ميان دو جريان مهم تاريخ انديشه سياسي در ايران پيوند برقرار كرد.
بستاني در پايان تصريح كرد: شيخ اشراق طرحي نو در فلسفه سياسي در انداخت كه در تاريخ انديشه سياسي پس از وي تأثير تعيين كنندهاي بر جاي گذاشت.
* ديناني: سهروردي مأنوسترين حكيم ايراني با قرآن است
غلامحسين ابراهيم ديناني كه براي نخستين بار دبيري علمي يك همايش بزرگ را پذيرفته بود، به ايراد سخناني در خصوص «جايگاه شيخ اشراق در سير حكمت و فلسفه ايران» پرداخت.
وي زنجان را به دليل تربيت حكما و فلاسفه بزرگي كه سرآمد آنان سهروردي است، مقدس خواند و افزود: براي دومين بار است كه توفيق حضور در اين شهر مقدس را يافتهام و از اين بابت بسيار خرسندم.
ديناني، مظلومترين حكيم تاريخ ايران را سهروردي دانست و گفت: بسيار تاسف ميخورم كه در هشت قرن گذشته حكيم شهيد سهروردي همچنان مغفول مانده است و تاسف ميخورم كه شخصيت بزرگي همچون حاجي سبزواري از سهروردي كه در حلب به شهادت رسيده با عنوان «شيخ مقتول» ياد ميكند.
اين استاد دانشگاه ضمن تجليل از پروفسور «هانري كربن» گفت: هانري كربن حق بزرگي بر گردن ما دارد چرا كه كتابهاي سهروردي را در اروپا منتشر كرده است.
ديناني ضمن ابراز تاسف از مهجوريت شيخ اشراق گفت: هيچ فيلسوفي در 14 قرن اخير اين ادعا را نكرده است كه سهروردي ميگويد: من احيا كننده حكمت خسرواني هستم. كيخسرو مردي الهي و حكيم بوده و پادشاه مستبد نبوده است. ما از تاريخ باستان خود اطلاع نداريم و همه پادشاهان را فاجر و منفور ميپنداريم.
نويسنده كتاب ساحت سخن اصل حكمت را متعلق به ايران دانست و افزود: اصل حكمت متعلق به ايران و بخشي از هندوچين بوده و در غرب به هيچ وجه خبري از حكمت نبوده است و تنها شهر آتن از حكمت برخوردار بود.
وي با انتقاد از برخي مورخان كه ذوالقرنين را همان اسكندر ميدانند، گفت: اسكندر با خونريزي و سفاكي بسيار در ايران نقش بارزي در تخريب حكمت و فلسفه ايران دارد و بسيار تاسف ميخورم از اينكه برخي از مورخان از وي به نيكويي ياد ميكنند.
ديناني سير حكمت در يونان و ايران را همزمان با يكديگر دانست و افزود: حكمت در اين دو كشور به موازات هم پيش رفته است اما متاسفانه ما تاريخ خود را فراموش كردهايم.
اين استاد دانشگاه، هگل را فيلسوف تاريخ معرفي كرد و گفت: وي در يك سخنراني رسمي مطرح كرده است كه معنويت در جهان براي نخستين بار با طرح مسئله نور توسط ايرانيان مطرح شده و سهروردي فيلسوف نور است.
وي با تاكيد بر اينكه در هيچ يك از كشورهاي ديگر اسلامي يك فيلسوف همتراز با سهروردي و علامه طباطبايي وجود ندارد گفت: در بيان اين موضوع اغراق نميكنم و ميگويم هيچ فيلسوفي در 14 قرن دوران اسلامي همچون سهروردي با قرآن آشنا نيست.
وي ادامه داد: خداي اهورامزدا «نورالانوار» بوده و خداي معرفي شده در «نور» است. سهروردي در تفسير كلمه نور، نور حسي را مدنظر ندارد و اين عقل و ادراك است كه از آن تلقي نور ميشود و نه تنها عقل، بلكه فراتر از آن خداوند نيز نور است. نور همان ظهور و حضور است كه در مقابل غيبت قرار دارد.
وي با انتقاد از كساني كه سهروردي را آتشپرست معرفي ميكنند، گفت: حرارت خصلت نور است كه در كمال خود در آتش تجلي ميكند.
ديناني با اشاره به اين سخن سهروردي كه «حكمت من از آنجايي آغاز ميشود كه حكمت ابنسينا به پايان ميرسد» اظهار كرد: بر اساس اين كه ابنسينا فيلسوفي مشايي است اشتباه بوده و ابنسينا يك اشراقي محض است.
ديناني در پايان سخنان خود تصريح كرد: اولين كتاب مفصل در مورد سهروردي را بنده نوشتهام و اين جاي تاسف است كه پس از گذشت 8 قرن كتابهايي كه در مورد سهروردي نوشته شده بسيار اندك است.
* اعواني: سهروردي احياگر معناي حكمت در شرق است
غلامرضا اعواني، معاون علمي كنگره بينالمللي فلسفه در سخناني به تدوين جايگاه و منزلت شيخ اشراق در تعالي حكمت ايران پرداخت.
وي با بيان اينكه قدر و منزلت سهروردي همچنان شناخته نشده، گفت: همگان ميدانند كه وي حكيمي بزرگ بوده و ميزان عظمت او هنوز ناشناخته مانده است.
رييس موسسه پژوهشي حكمت و فلسفه خاطرنشان كرد: خوشبختانه كتابهاي سهروردي به همت اساتيدي همچون هانري كربن و سيدحسين نصر به چاپ رسيده اما هنوز هم حق او به نيكويي ادا نشده است.
وي ايجاد يك مكتب فكري در شرق را بهخلاف غرب امري دشوار تلقي كرد و گفت: در غرب با افزودن «ايسم» ميتوان مکتب جديدي را تاسيس كرد اما ايجاد مكتب در حكمت شرقي كاري بس دشوار است.
وي با اشاره به سير حكمت در يونان باستان گفت: ابتدا فلسفه در يونان «سوفيا» بوده و سپس به «فيلوسوفيا» تغيير پيدا كرده اما اين تبديل در شرق صورت نپذيرفته است. در شرق اصالت همواره با حكمت بوده اما در يونان و در دوره پيش از سقراط ميان فلسفه و حكمت جدايي واقع شدهاند.جدايي حكمت از فلسفه در غرب به نيهيليسم انجاميد كه سهروردي احياگر معناي حكمت در شرق است.
اعواني ادامه داد: در شرق آنگونه كه سهروردي تصوير كرده هرگز بين حكمت و فلسفه جدايي نبوده است شايد در برخي موارد اين پيوند دچار ضعف شده باشد اما با ظهور سهروردي بار ديگر حكمت در شرق جان گرفت و وي اثبات كرد كه حكمت به معناي واقعي، شرقي است و آن را به صورت يك نظام فلسفي منسجم با تعريف جديدي از حكمت احيا كرد.
معاون علمي كنگره بينالمللي روز فلسفه خاطرنشان كرد: اگر فلسفه در غرب به نيهيليسم انجاميده به دليل جدايي از حكمت در يونان قديم است اما اين موضوع در شرق با تلاش سهروردي صورت نپذيرفته است.
وي با بيان اينكه سهروردي با تبيين حكمت ذوقي و بحثي، پاسخ مناسبي براي حكمت به دست ميآورد، افزود: در حكمت سهروردي «فيلوسوفيا» وجود دارد، اما اصالت همواره با «سوفيا» است.
رئيس مؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفه در دومين سخنراني خود كه در روز دوم همايش ايراد شد، گفت: بررسي قاعده «امكان اشرف» كه توسط شيخ اشراق تبيين شده است، دستاوردهاي فلسفه در اسلام را نمايان ميكند.
وي با تأكيدبر اينكه بررسي قاعده «امكان اشرف» دستاوردهاي فلسفه در اسلام را نمايان ميسازد، گفت: در فلسفه ارسطو «واجبالوجود» و «ممكنالوجود» هر دو يكي است، اما در اسلام و حكمت اسلامي، معنايي متافيزيكي و فلسفي يافته است.
اعواني در جمعبندي مباحث سهروردي در خصوص قاعده امكان اشرف گفت: سهروردي معتقد است، هرگاه «ممكن اخص» موجود شد؛ بايد «ممكن اشرف» موجود شود. همچنين وي همواره به عقول دهگانه مشائيان ايراد وارد ميكند.
* يثربي: زندگي و انديشه سهروردي داراي شش نكته مثبت است
نويسنده كتاب «حكمت اشراق سهروردي» در ابتداي سخنان گفت: هنگامي كه از لفظ «مقتول» براي سهروردي استفاده ميشود؛ منظور واژهاي در مقابل «شهيد» است. يعني كسي كه جرمي مرتكب و اعدام شده، در صورتي كه اين امر خلاف انصاف است.
وي با تأكيد بر اينكه هنوز در جامعه علمي كشور مديريت تحقيق وجود ندارد گفت: به عنوان مثال در بررسي آراي سهروردي هنوز مديريتي صورت نگرفته است و متأسفانه شاهد كارهاي علمي مشابه يا تكراري هستيم.
اين استاد دانشگاه با تأكيد بر اينكه در جامعه علمي جهان براي پيشرفت علم بيش از تجليل از بزرگان پيشين علم هزينه ميشود، افزود: تجليل از پيشينيان كار ناشايستي نيست اما بهتر است اين تجليل در مسير پيشرفت و در راستاي اهداف علمي صورت پذيرد.
وي كه با موضوع «جايگاه سهروردي در تاريخ تفكر اسلامي» سخنراني ميكرد، ادامه داد: در ارزيابي جايگاه سهروردي ميتوان شش نكته مثبت را از وي آموخت. اولين نكته تلاش سهروردي در جهت حركت و سير تكاملي است. وي در قيد گذشته اسير نبود و تلاش كرد او هم به نوبه خود كاري بكند. حال تا چه ميزان در اين مسير موفق بوده است بايد به صورت جداگانه آن را بررسي كرد.
وي در مورد نكته دوم گفت: سهروردي در نقد گذشته كوشيد و متأسفانه ما در حال حاضر همچنان با نقد گذشته و گذشتگان مشكل داريم.
يثربي، توجه به منابع غير يوناني همچون حكمت ايرانيان و هنديان را نكته مثبت سوم عنوان كرد و افزود: برخي معتقدند از هر ده هزار مقاله علمي تنها يك نتيجه واقعا علمي و كارآمد به دست ميآيد بنابراين بايد در مورد سهروردي نيز هزاران مقاله تأليف شود تا بتوان به نتيجه مطلوب دست يافت.
اين استاد دانشگاه نكته مثبت چهارم را جرأت در اظهار نظر و نوآوري خواند و ادامه داد: هنگام اظهار نظر در مورد سهروردي بايد با جرأت حركت كنيم و حتي به منابع تخطئه شده نيز مراجعه داشته باشيم.
اين استاد دانشگاه دقت در تشخيص مكتب اشراق و حكمت مشرقي را نكته مثبت بعدي ارزيابي كرد و گفت: بايد در علوم انساني خود تحول ايجاد كنيم و تحول در علوم انساني تحول در جامعه و ايجاد قدرت در كشور را موجب ميشود. حتي قدرت كشورهاي غربي و پيشرفتهاي فيزيكي آنها نيز ريشه در علوم انساني دارد.
عضو هيئت علمي دانشگاه علامه طباطبايي در مورد نكته ششم يعني نكته آخر در زندگاني سهروردي گفت: زندگاني حكيم بايد با پرهيز از دنيازدگي همراه باشد. دنيازدگي انسان را به ورطه نابودي ميرساند. سهروردي تأكيد ميكند كه دانايي و حكمت با دنيادوستي قابل جمع نيست و بنده به اين موضوع با ذكر يك داستان در كتاب قلندر و قلعه اشاره كردهام.
يثربي ضمن تأكيد بر علاقه وافر خود به سهروردي گفت: تصور نميكنم كسي بيش از من شيخ اشراق را دوست بدارد. اما در عين حال معتقدم جايگاه وي در فلسفه، چندان مثبت نيست. چرا كه سهروردي در گسترش گرايشهاي غيرعقلاني از جمله رشد و گسترش تصوف كمك كرده و عقلانيت اسلام و مشائيان را تضعيف كرده است.
وي در پايان سخنان خود غزلي از مرحوم حسين منزوي ـ كه اصالتاً زنجاني است ـ با مقطع «از شحنه بپرسيد سر دار به چند است» قرائت كرد.
همايش دوروزه «بزرگداشت روز سهروردي» عصر روز گذشته با تقدير از عوامل و اساتيد حاضر در همايش، در فرهنگسراي اشراق شهرستان خدابنده استان زنجان خاتمه يافت.
پس از برگزاري مراسم اختتاميه، ميهمانان و اساتيد حاضر در اين همايش از آرامگاه قيدار نبي (ع) و روستاي سهرورد بازديد كردند.